Aynı Vagonlar, İki Ayrı Dünya: Linz Ulaşım Devrimi Yaparken Eskişehir Neden Tıkandı?

Eskişehir Büyükşehir Belediyesi heyetinin geçtiğimiz günlerde Avusturya’nın Linz kentine yaptığı ziyaret, kamuoyuna “kardeş şehir dostluğu ve kültür-sanat iş birliği” başlıklarıyla servis edildi. Ancak bu ziyaret, Eskişehir kent içi ulaşımının kronikleşen yarasına neşter vuran büyük bir tezatı yeniden gündeme taşıdı.

Eskişehir sokaklarında her gün yüz binlerce vatandaşı taşıyan Bombardier imzasını taşıyan o gümüş ve kırmızı tonlarındaki vagonlar, tesadüf değil: Eskişehir, hafif raylı sistem projesini hayata geçirirken Linz’in kent içi ulaşım mimarisini ve araç filosunu birebir model almıştı. Ancak iki şehir arasındaki benzerlik sadece vagonların dış kabuğunda kaldı; şehircilik aklı ve planlama vizyonu tamamen farklı yönlere savruldu.

Linz Modelinin Özü: Alt Geçitler, Yeşil Hatlar ve Sıfır Kilitlenme

Eskişehir’de tramvay projesi ilk tasarlandığında, Linz yaklaşık 185 bin nüfuslu, düzeni ve ulaşım altyapısıyla dünyaya nam salmış bir Avusturya kentiydi. Linz, raylı sistemi kentin üzerine bir yük olarak bindirmek yerine;

• Yer Altı Tünelleri ve Alt Geçitler: Tramvayı ana arterlerde, yoğun kavşaklarda ve tren garı entegrasyonlarında yer altına (U-Strab) indirerek karayolu trafiğinden tamamen izole etti.

• Yeşil Tramvay Yolları: Çim hatlar ve bağımsız hat düzenlemeleriyle tramvayı hem estetik hem de araç trafiğiyle kesişmeyen bağımsız bir hatta dönüştürdü.

• Kesintisiz Ulaşım: Katlı kavşak ve geçit çözümleri sayesinde tramvay sefer sıklığı artırılsa dahi kent trafiğinde tek bir araç bile duraksamıyor.

Eskişehir’deki Hesap Hatası: Küçük Şehir Mantığıyla Büyük Nüfusu Taşımak

Eskişehir, nüfus ve yolcu potansiyeli bakımından Linz’den katbekat büyük bir kent. Buna karşın aynı tramvay modeli, Eskişehir’de son derece yüzeysel ve basit bir mantıkla hayata geçirildi:

1. Sıfır Alt/Üst Geçit: Tramvay hattı şehrin ana damarlarında neredeyse hiçbir noktada yer altına alınmadı veya katlı geçitle desteklenmedi.

2. Kilitlenen Şehir Trafiği: Tramvay sefer sayıları artırıldığında, ana kavşaklardaki hemdüzem geçişler nedeniyle kara yolu trafiği felç oluyor. Sefer sayıları azaltıldığında ise tramvay kapasitesi Eskişehir’in günlük toplu taşıma yükünü kaldıramıyor.

3. İptal Edilen "Ek Vagon" Çıkmazı: Geçmişte Büyükşehir Belediyesi yoğunluğu azaltmak adına tramvaylara ek vagon bağlanacağını duyurmuştu. Ancak sahaya inildiğinde; mevcut durak uzunluklarının, dönüş yarıçaplarının ve hat mimarisinin ek vagon kullanımına imkan tanımadığı fark edilerek bu projeden sessiz sedasız vazgeçildi.

Pik saatlerde tramvaylarda yaşanan "balık istifi" seyahat şartları, alternatifi olan vatandaşları kişisel araçlara ya da farklı ulaşım yollarına yönlendirerek şehirdeki araç trafiğini iki kat ağırlaştırıyor.

Kültür Elçiliği Kolay, Ulaşım Mühendisliği Zor

Linz’den kopyalanan ancak altyapı cesareti gösterilemediği için eksik bırakılan bu sistem, Eskişehir’i ulaşımda bir pat patinajına mahkûm etti.

Eskişehir Büyükşehir Belediyesi heyetinin Linz’e gidip Ars Electronica veya Brucknerfest gibi kültür-sanat etkinliklerinde temaslarda bulunması şüphesiz kıymetlidir. Ancak asıl soru şudur: Linz’in tramvay altyapısını Eskişehir’e getirip sistemin belkemiği olan alt geçitleri, tünelleri ve şehircilik aklını dışarıda bırakanlar; bugün Linz’i ziyaret ettiklerinde o yer altı istasyonlarına bakıp ne hissediyorlar?

Kardeş şehir ilişkilerini sadece sergi gezileri ve protocol ziyaretleriyle sınırlı tutmak, Eskişehir’in durakta bekleyen, tramvayda nefes alamayan veya trafikte dakikalarca tramvay geçişi bekleyen vatandaşının derdine derman olmuyor. Kent yönetiminin Linz’den öğrenmesi gereken asıl ders kültür diplomasisi değil; 20 yıl önce yapılan planlama hatalarını radikal neşterlerle düzeltecek gerçek bir ulaşım vizyonudur.